“Bitkilerin ruhu”, Robin Wall Kimmerer’in kitabı. Kimmerer’e göre çevre krizlerinin temelinde, modern bilimin doğayı yalnızca ölçülecek bir
“nesne” veya “kaynak” olarak görmesi yatar.
İnsan ve doğa ilişkisi tek taraflı bir “tüketim” veya sadece “koruma” ilişkisi değildir. İnsan doğadan aldıklarına karşı, gönül borcu duymalı, hediyeler sunmalı, ona hizmet etmelidir.
Amerikan yerli kültüründe doğanın sundukları mülk veya emtia değil, “armağan”dır. Bir elma pazardan satın alındığında, meta; ağaçtan şükranla toplandığında ise, elma ile bağ oluşturan armağandır.
Kimmerer, 1953 yılında ABD’nin New York eyaletindeki Open Hand kasabasında doğmuştur. Kültürel ve etnik kökeni, Kuzey Amerika’nın yerli halklarından “Potawatomi” kabilesi üyesidir.
Bitki ekolojisi alanında uzmanlaşmış bilim insanıdır. Şu an, New York Devlet Üniversitesi, Çevre Bilimleri ve Ormancılık Fakültesin de seçkin profesör olarak görev yapmaktadır.
Akademik kariyeri boyunca modern bilimsel metodoloji ile yerli toplulukların nesiller boyu biriktirdiği ekolojik bilgileri sentezlemeye odaklanmıştır.
Temel felsefesi: İki değişik görme biçimi, Mikmang yerlilerinin “Etuaptmumk”( 2 gözle görme ) olarak adlandırdığı kavramdır.
*** Birinci göz (modern bilim ): Veri, ölçüm, analitik gözlem ve ampirik
(gözlem-deney) kanıtlara dayanır.
***İkinci göz ( geleneksel biyoloji): İlişkisellik, etik, gönül borcu, karşılıklılık ve doğaya öznellik tanıyan ezeli bilgiye dayanır.
Amerikan yerli dillerinde bitkiler, kayalar ve nehirler için “O” zamiri kullanılmaz. İnsanlar gibi eylemde bulunan canlı varlıklar olarak adlandırılırlar. Bu dilsel yapı, doğaya bakışımızı kökten değiştirir. Yerli dillerinde ki kelimelerin % 70’i eylemdir (fiildir). Bir çam ağacı, bir elma ağacı, bir akarsu; sadece ” var olan bir şey değil”, ” canlı olma eylemini gerçekleştiren varlıktır, öznedir”.
Türkçe ve ingilizcede ” koy” isimdir. Potawatomi dilinde; suyun karaya sığınması, karanın suyu kucaklaması eylemidir ve hareketli bir buluşma gerçekleşmektedir.
Bu dilbilgisi yapısında:
a)- Toprak ve su durağan bir harita parçası olmaktan çıkar.
b)- Sahil çizgisi, iki canlı varlığın birbiriyle kurduğu dinamik bir ilişkiye dönüşür.
Önemli ve etkileyici örnekler:
1- Üç kız kardeş(mısır, fasulye, kabak) kardeş dikimi:
• Mısır, dik büyüyerek fasulyeye tırmanacağı çubuk desteği sunar.
• Fasulye, köklerindeki bakteriler sayesinde, havadaki azotu toprağa bağlayarak tüm bitkileri besler.
• Kabak, geniş yapraklarıyla toprağı örterek nemi korur ve yabani otların çıkmasını engeller.
*** Öğreti: Bu üç bitki bir arada ekildiğinde tek başlarına verecekleri verimden çok daha fazlasını verirler.
Bu durum, doğada dayanışmanın temel bir yasası olduğunu kanıtlar.
2-Cömertlik meclisi: Pekan ceviz ağaçları her yıl, bireysel kararlar almazlar. Belli bir bölgedeki tüm ceviz ağaçları aynı yıl çok miktarda meyve verirken, takip eden birkaç yıl neredeyse hiç meyve vermez.
• Botanik açıdan bu durum, ceviz yiyen hayvanların popülasyonunu baskılamak ve ” bolluk yılında” tohumların çimlenme şansını arttırmak içindir.
• Ağaçlar kökleri altında ki, “mantar ağları” ( mikoriza ) aracılığıyla birbirleriyle besin paylaşır ve ortak dille hareket ederler.
3- Tatlı ot (şeker otu ): Bir grup öğrenci, ” dokunulmayan doğanın daha iyi korunduğu” yönündeki batılı anlayışı şeker otu üzerinde test eder.
• Tamamen kendi haline bırakılan tatlı ot alanlarının zamanla zayıfladığı ve seyrekleştiği görülür.
• Saygıyla, köklerine zarar vermeden, doğru teknikle toplanan alanlarda ise tatlı otların, daha gür ve sağlıklı büyüdüğü saptanmıştır.
*** Öğreti: insanın doğadaki varlığı mutlaka yıkıcı olmak zorunda değildir; doğru ilişki kurulduğunda insan varlığı doğayı iyileştirebilir.
4- Yabani çilekler: Kimmerer, çocukluğunda tarlalarda topladığı yabani çilekleri anlatır. Çilekler, emekle ekilmemiştir. Pazarlama değerleri yoktur. Dünya’nın insanlığa sunduğu tatlı bir armağandır. Bir şey “armağan” olarak kabul edildiğinde, ona sahip olmak yerine, ona karşı sorumluluk duygusu doğar ve gelişir.
Çocuğunuzun, anne- babanızın, kardeşlerinizin ve toplumunuzun ve topluluğumuzun durumunu düşünün…
