Aiolis Bölgesinde kadınların sosyal konum ve hakları hakkındaki temel bilgilerimiz 2 ana arkeolojik ve tarihsel kanıtların kaynağına dayanır.
1- Taş ve mermer yazıtları: Kent meclisi kararları, onurlandırma yazıtları, vasiyetnameler ve adak kitabeleri. (Kaynak: Oxford Üniversitesi çalışmaları)
2- Pişmiş toprak heykelcikleri: Dünya genelinde özellikle, Aliağa- Myrina nekropolünden (mezarlık) çıkarılan MÖ. 3.yy- MÖ. 1.yy arasına tarihlenen binlerce terrakotta heykeltraşlık örneği. (Dergipark)
Arkeolojik kanıtlar, Aliağa-Myrina kenti nekropolündeki pişmiş toprak heykeller, kadının günlük ve estetik yaşamına dair en somut görsel kanıttır.
•- Klasik Atina’da kadınlar kalın, ağır ve örtülü giysilerle eve hapsedilirken, Aliağa-Myrina’da sosyal serbestlik ve giyim belirginleşir.
Heykelciklerde, estetik örtülmüş pelerin ve pelerin altındaki kıvrımlar net görülür. Giysilere, dökümlü elbiseler, ince işlenmiş saç modelleri ve geniş şapkalar eşlik etmektedir. Bu durum kadının kamusal alanda özgürce, şık kıyafetlerle dolaşabildiğinin kanıtıdır.
•- Heykelciklerde, kadınların ellerinde yelpazeler, aynalar, kozmetik kutular ve müzik aletleri tuttuğu görülür. Kadınlar, sanat-müzik-kişisel bakımla doğrudan ilgilidir.
Tarihsel kanıtlar, isimler, yıllar ve hukuki statüler:
**- Bergama antik hukuki metinlerinde kadınların adı, kamu kayıtlarında ve yazıtlarında somut örneklerle geçmektedir.
**- Phile ( MÖ. 200 / 150 ):
Hermon’un kızı Phile, Priene antik kentinin ilk kadın ( kamu yöneticisi/ yargıcı ) seçilmiştir. Phile, kendi servetiyle kente bir su kemeri ve kamu binası yaptırmıştır. Kent Meclisi onun adını mermer bir yazıtta ölümsüzleştirmiştir. (Tüba.T.Bilimler Akademisi)
**- Aliağa-Myrina’ daki Aphrodite ve Atina tapınak yazıtlarında, MÖ. 200-100’lü yıllarda yüksek soylu kadınların tapınak yöneticisi olarak resmi evraklara ve anlaşmalara imza attığı belgelenmiştir.
Mülkiyet ve ticaret hakları: Aiolis bölgesinde bulunan helenistik vasiyet ve borç yazıtları, MÖ. 3.yy dan itibaren kadının mülkiyet haklarını belgeler.
Kadınlara, babalarından veya eşlerinden kalan mülkleri (zeytinlik-bağ-ev ) kendi adlarına devralabildikleri gibi çocuklarına vasiyet ettikleri de yazıtlarla kanıtlanmıştır.
Vasi hukuku: Klasik dönemde kadın, erkek vasisi olmadan hiçbir işlem yapamamazken, Elaia Limanında kadının vasisi erkek, formalite gereği onay merciidir. Burada kadınlar, doğrudan gayrimenkul kiralama ve ticaret sözleşmelerine adlarını yazdırabilmişlerdir.
Almanya, Berlin- Bergama Müze’sinde; Bergama’dan ç/alınan antik çağ tıp tarihi ve yazıt bilimi açısından son derece kıymetli ve ünlü,
“mezar yazıtı” bulunmaktadır.
MS.2.yy.da Bergama’da yaşamış olan hekim Glykon tarafından, kendisi gibi tıp bilgisi ve yeteneğiyle öne çıkan, hekim olan ve genç yaşta ölen eşi Pantheia için yazdırılmış duygusal bir mezar yazıtıdır.
Yazıtın çevirisi;
” Ben, hekim Philadelphos’un oğlu hekim Glykon, bu anıtı sevgili eşim hekim Pantheia için diktim. O, tıp sanatını ve şifa verme yeteneğini yüksek seviyede öğrenmiş, hastalarına merhametle yaklaşan, seçkin bir hekimdi.
Aşılmaz bir üzüntü bırakarak genç yaşta aramızdan ayrıldı…”
