“Fasulye dişli adam”
Her hafta bu köşeden, farklı, bölgemize özgü konuları anlatıyorum. Farkındalığın ana kaynağı, İNSANDIR. Bir ülkenin, bir ilin, bir şehrin, bir kasabanın, bir köyün en önemli “zenginlik kaynağı”, İNSANDIR. İnsansız her yer, zin-dan-dır.
İlkokul-ortaokul-lise matematik kitaplarında; ” değer ölçüsü birimi lira’dır” diye yazar. Bizlerde böyle öğrendik, böyle de öğrettik. Sonuç,
” değer ölçüsü” kavramı da, insanlıktan çıktı. Değerin ölçüsü, İNSANDIR. İnsan yoksa, değer yoktur.
Erich von DANİKEN (1935-2026) İsviçreli yazar. Antik dönemdeki, devasa yapıların insan kapasitesinin ötesinde olduğunu ve eski çağ insanlarına uzaylıların yardım ettiğini savunmuştur. 1968 yılında yazdığı ve milyonlarca satan ” Tanrıların Arabaları ” adlı kitabı en bilindik eseridir.
1970’li yıllarda, Erich von Daniken kitaplarının peş peşe basıldığı, UFO tartışmalarının zirve yaptığı dönemdir. Aynı zamanda, halk bilimi araştırmaları da, haftalık, aylık dergilerde popülerdi.
Daniken, Türkiye’ ye geldi. Konferanslar verdi. Dönemin popüler dergilerine( hayat-ses-tarih mecmuası vb. gibi) , günlük gazetelerine uzun röportajlar verdi.
Gazeteciler: -Türkiye’de uzaylıların izi var mı, Anadolu’yu gezdiniz mi, sorularını sordular. O da, Anadolu’nun gizemli tarihinden örneklerle,Hititler, Nemrut, Kapadokya ve batıdaki antik kentlerin varlığını anlatıyordu.
Daha sonraları, Yuntdağ Bölgesinde kendisinin veya ona yakın birisinin anlatımıyla, köy seyirlik oyunlarında, ” fasulye dişli adam” figürünün uzaylıları temsil edebileceğini söyledi.”Fasulye dişli adam”, Anadolu köy seyirlik oyunları geleneğinde, (göbek oyunu/çuval oyunu/canlı kukla/göbek yüz) olarak bilinen mizahi oyundur.
• Oyuncunun başı, kolları ve gövdesinin üst kısmı, büyük bir çuvalla gizlenir. Çuval bel hizasına kadar iner.
• Oyuncunun çıplak bırakılan karnı/göbeği, yeni bir karakterin ” yüzü” olmuştur. Göbek deliği genellikle burun olarak kullanılır. Karın boşluğuna kömür ile kocaman bir ağız çizilir. Üste iki büyük göz yapılır.
• Çuvalın alt sınırına veya açık ağızın dudak bölümlerine, kuru fasulye-bakla-mısır tohumları, dikilir/yapıştırılır.
Canlandırma:
Oyuncu arkadaki bir ritme, ( tef-darbuka-zil-şişe-tencere vb. sesine) göre, karnını içeri çekip, dışarı fırlatarak, göbeğini sağa sola sallayarak oynatır. Karın bölgesinin kasılıp, gevşemesine göre, yüzün ifadesi değişir. Şekilden şekle girer. Ortaya inanılmaz komik, mimik gösterisi çıkar.Oyun tek bir yöreye ait değildir. Köy gençlerbirliği geleneğinin olduğu
( Manisa-Yunusemre, Aliağa, Saruhanlı, Kınık, Bergama,Menemen) köy odalarında, erkek erkeğe yapılan oda eğlencelerinin en sevilen “sürpriz” gösterilerindendir.
Bu oyunlar; Anadolu İnsanının pratik zekasının en az 10 bin yıllık birikiminin kültürel mirasıdır. Oyunlar, yokluktan nasıl görsel tiyatrolar çıkarıldığının önemli örneklerindendir.
Göbek oyunundaki tipleme, insanın normal anatrisini ( şekil bozukluğundan konuşamama) tamamen yok eder. Baş gizlenmiştir. Gövdenin ortasında devasa gözleri, ağzı kocaman, dişleri acaip, boynu olmayan amorf( şekilsiz) bir yaratık.
Kurban Bayramı eğlencelerinde,
Yuntdağ Maldan Köyünün facebook internet sayfasında gösterilerinin özetine bakmanızı öneririm.
https:
I8pW8VgPE9/?mibextid=wwXIfr
Veya, facebook sayfasında,
MALDAN KÖYÜ SOHBET VE PAYLAŞIM
Sayfasındaki geçmiş paylaşımlardan arayabilirsiniz…
