Aliağa-Bergama hattı, Karesi Beyliğinin en güney ucunu ve Bizans ile olan sıcak sınır hattını oluşturmaktaydı. Bölge, Beylik dönemi ardından gelen Osmanlı Sancağı dönemi boyunca askeri sevkiyatların ve kültürel dönüşümün merkezi olmuştur.
1-Karesi Beyliği Dönemi (1300-1345 ) : Karesi Beyliği kurulduğunda, Bergama ve çevresi Bizans’ın “neokastro”( yeni kaleler) adını verdiği savunma hattının önemli bir parçasıydı.
• Bergama’nın Fethi: Karesi Bey, 14.yy ın hemen başında, Bergama’yı Bizans’tan alarak burayı beyliğin en önemli askeri üslerinden biri haline getirmiştir.
•Limanların kontrolü:
Çandarlı Körfezindeki, antik Elaia(Kazıkbağları), Pitane( Çandarlı) ve Aliağa-Myrina limanları, Karesi donanmasının Ege Denizine açılan kapısıydı. Buralardan kalkan gemiler, Ceneviz ve Rodos şövalyeleri ile denizde mücadele etmişlerdir.
•Karesi Beyliği, Bizanstaki taht kavgalarında kilit bir oyuncu olmuştur. 1330’lu yıllarda Bizans İmparatoru III.Andronikos ile Karesi Beyliği arasında yoğun diplomatik ve askeri temaslar yaşanmıştır. Karesi kuvvetleri, bazen Bizans’a yardım etmek, bazende ganimet elde etme amaçlı Ege Adalarına seferler düzenlemiştir.
2- Osmanlıya geçiş:
1345 yılında Orhan Gazi, Karesi Beyliği içindeki, Dursun Bey ve Demirhan Bey arasındaki çekişmeyi fırsat bilerek Bergama’yı kuşatmıştır. Şehir halkı ve Karesinin güçlü komutanları( Hacı İlbey, Evrenos Bey) Osmanlı ile anlaşarak Bergama’yı savaşsız teslim etmişlerdir. Bu olay”Anadolu Türk Birliği” idealinin ilk somut adımıdır.
• Osmanlı yönetimine girilince bölge “Karesi Sancağı” ba bağlı kaza olarak yönetilmeye başlanmıştır.
• Şeyh Bedrettin İsyanı( 1416):
Aliağa-Bergama yöresi, Osmanlı tarihinin en büyük toplumsal hareketlerinden biri olan Şeyh Bedrettin İsyanının merkezlerindendir. Börklüce Mustafa, Aydın-İzmir civarında ayaklanırken, isyanın kolları Karesi Sancağı’nın güney sınırlarına( Bergama-Aliağa köylerine) kadar yayılmıştır. Bölgedeki köylüler ve göçebe topluluklar, isyandan etkilenmiştir.
•Rumeli’ye geçişin lojistik merkezi:
1350 yılından itibaren, Çandarlı Körfezindeki limanlar, Karesi Donanmasının tecrübeli denizcileri öncülüğünde güçlendirilerek, Gelibolu’nun fethinde görev almışlardır.
Tarihsel önem notu:
Aliağa-Bergama hattı, Karesi Beyliği döneminde bir “uç”( sınır) iken, Osmanlı Döneminde ” iç”(merkez) bölgeye dönüşmüştür.
Bu dönüşüm, bölgedeki kalelerin ( Bergama ve Güzelhisar) önemini azaltmış, yerini ticaret ve tarıma”zeytincilik-bağcılık-pamuk” bırakmıştır.
Güzelhisar’ın Osmanlı kayıtlarında bu gün yeri belli olmayan Karesi adlı köyü var. Menemen’e bağlı, Yahşelli Köyü, Karesi Beyi Yahşi Hanın adına, Yahşiili olarak konmuştur…
