Kyme kökenli bir aileden olan “Hesiodos”, antik dönemin ilk çiftçi takvimini ve tarım klavuzunu oluşturan
” İşler ve Günler” adlı eserinde çiftçiliği hem pratik bir zanaat, hem de tanrıların düzenine dayalı ahlaki bir ödev olarak ele alır.
MÖ. 750-650 yılları arasında yaşayan Hesiodos eserinde, tarımsal pratikler, araç-gereç yapımı ve mevsimsel iş bölümüne ilişkin örnekleri anlatmıştır.
1- Çiftçinin zamanlaması ve mevsimsel işaretler:
Ekim ve hasat zamanlarını modern takvimler yerine doğada ki astronomik ve biyolojik işaretlerle tanımlar;
” Ülker yıldızları doğarken biçmeye başla ekinleri, batarkende ekmeye…
Yıldızlar, kırk gün sekiz gece saklandıktan sonra gökte görünür görünmez, işte o zaman bilemek gerek tırpanları”. (Eserin, 383-387 dizeleri)
” Guguk kuşu meşe ağacı yaprakları arasında ilk defa öttüğü ve insanları sevindirdiği zaman, üç gün boyunca yağmur yağarsa spring toprağını dolduracak kadar,(toprağın suyu çekmesi) işte o zamandan sonra ilkbahar sürümünü yap.”(485-490)
2- Saban yapımı:
“Evine 2 saban getir. Biri kendiliğinden eğri ağaçtan, diğeri parçaları birleştirilmiş saban olsun. Bu çok daha güvenlidir. Biri kırılırsa, ötekini koşarsın öküzlere. Sabanın okunu defne ağacından, ya da oluklu meşeden yap. Saban tabanını meşeden, eğri parçayı akçaağaçtan..
Sabanı çekecek öküzler dokuz yaşında olsun, çünkü güçlerinin en olgun çağındadırlar ve sabanı yarıda bırakıp kavga etmezler.”(427-436)
3- Yaz sıcağı ve bağ bozumu:
” Sirius Yıldızı ( yaz gecelerinin en parlak yıldızıdır, Akyıldız) insanların başı üstünde parlayıp dizleri halsiz bıraktığı zaman, işte o zaman gölge bir kaya, Byblos şarabı ( O dönemde Fenikelilerin ürettiği, Akdeniz ülkelerinde satılan lüx şarab) ve keçi sütü arar insan… Ama Orion ve Sirius göğün ortasına geldiğinde ve pembe parmaklı şafak Arcturus’u gördüğünde ( şafağın sökerken gökyüzüne yayılan o ilk pembe kırmızı ışık çizgilerinin yanında çoban yıldızını görmek) Eyyy. Perses ( kardeşi) bütün üzüm salkımlarını kesip eve getir.
10 gün, sekiz gece güneşte bırak.
5 gün gölgede tut. 6. gün ise Dionysos’un ( şarap tanrısı) armağanı testilere doldur.(582-614)
4- Kış şartları ve çiftçiye giyecek önerileri:
” Ocak ayı geldiğinde, çam ağaçlarını ve meşeleri deviren kuzey rüzgarı estiğinde; deriden yapılma pelerin giy, ayaklarına yumuşak keçe ile kaplanmış öküz derisinden çizmeler bağla. Yağmurdan korunmak için ilk doğan kuzunun derilerini sinir kirişleriyle dikip sırtına geçir.”(505-545)
5- Tohum serpme ve sosyal iş bölümü:
“Toprağı sürerken arkandan gelen köle elinde çapa ile tohumları hemen örtsün ki, kuşlar kapmasın…Toprağı işlerken yer tanrısı Demeter’e ve yeraltı Zeus’una dua et ki başaklar ağır ve olgun olsun”. (469-474)
Genel anlamda Hesiodos, İşler ve Günler eserinde doğayı bir fabrika gibi değil, ilahi düzenin parçası olarak görür.
Odunu keserken ağacın suyunu, bağ bozumunda yıldızların konumunu, şarap içerken ise suyun saflığını ve oranını gözetmek; onun insana öğütlediği “ölçülü yaşam” felsefesinin pratik yansımasıdır.
İşler ve Günler kitabına nasıl ulaşıldı:
MÖ. 8.yy. da, antik Boiotia’ da, Kyme doğumlu Hesiodos tarafından oluşturulmuştur. Mısır, İskenderiye’de metinleştirilmiştir. Mısır çöllerinde, papirüs parçaları halinde arkeolojik olarak bulunmuştur. Bizans dönemindeki manastır kütüphanelerinde ki yazıcılar sayesinde günümüze kadar korunmuştur…
