Okulların eğitim ve öğretime açılacağı bu haftada geleceğimiz gençlere, “eleştirel düşünme ve analiz” konusunda kısa açıklama:
Bilgiyi olduğu gibi kabul etmeden önce: doğruluk, güvenirlik ve tutarlılık açısından sorgulama becerisidir.
Merak gerektirir. Öğrenmenin birinci şartı, meraktır. ” Bu ne, bu ne, bu ne ?”, ” neden, neden, neden ?” diyen ve diyebilenlere ön açılmasıdır. Öğrenmeye başlamak.
Öğrenmeye açık olmanın adımları:
Kendi fikirlerini oluşturma, bağımsız düşünme, farklı bakış açılarını görebilme, empati, öz fikirlerini tartışabilme ve araştırma becerilerine sahip olmaktır. Büyükler, bu adımları gençlerde kuvvetlendirmelidir.
Antik dönemde, Çandarlı Körfezi kıyısındaki; Kyme-Aliağa/Myrina-Elaia ve Pitane’de eğitim:
1- Erkek çocukların eğitimi:
Yedi yaşına kadar evde yürütülen süreç sonrasında, beden ve zihin eğitimi (Gymnasion) denetimine geçer.
3 Temel ders öğretilirdi.
a)- Okuma-yazma ve edebiyat,
b)- Müzik ve Lir çalma,
c)-Güreş ve beden eğitimi.
Kanıtlar: Kyme’de ele geçen Hellenistik dönem ” Gymnasiarkhos (spor salonunun ihtiyaçlarını karşılayanlar için ünvan, güreş ağalığı gibi) yazıtları.
Pitane doğumlu filozof Arkesialos
(MÖ 316-241) ilk eğitimini Pitane’ de matris( bildiklerinden başlayan, dil becerilerini geliştiren yöntem) ve gramer (dil bilgisi) üzerine almıştır. Daha sonra Atina Akademisinde eğitimine devam etmiştir.
2- Kız çocuklarının eğitimi:
Kız çocuklarının eğitimi ağırlıklı olarak ev içindedir. Dokumacılık, ev ekonomisi, dinsel koro ve temel okuma-yazma eğitimi alırlardı.
Kanıtlar: Aliağa-Myrina terrakotları ( Fransa Louvre Müzesi ve İstanbul Arkeoloji Müzeleri kolleksiyonları). Aliağa-Myrina nekropolünde bulunan MÖ 3.-2. yüzyıl pişmiş terrakotta figürinlerinde, ellerinde papirüs rulosu tutan ya da LİR çalan genç kız görselleri oldukça çoktur. Terrakottalar, kızların edebiyat ve müzik eğitimiyle olan bağını somutlaştırır.
3-Askerlik eğitimi:
18-20 yaş arası gençlerin zorunlu askeri ve sivil eğitimidir. Silah kullanımı ( mızrak,ok, kalkan), kentsel savunma, devriye nöbetleri ve askeri disiplin öğretilirdi.
Kanıt: Kyme Efebos yazıtları. Kyme kent meclisinin başarılı efebosları ve onların askeri eğitmeni olan silah ustası kişileri onurlandırdığı kararnameler bulunmaktadır.
Elaia (Kazıkbağları), Bergama Krallığının ana deniz üssü ve askeri limanı olduğu için buradaki gençler
“garnizon savunması” ve “deniz savunması” taktikleriyle de eğitilmişlerdir.
4-Kızların evlilik eğitimi:
Genellikle 13-16 yaşlarında gerçekleşen evlilik öncesinde kız çocukları; ev idaresi, çocuk bakımı, bütçe yönetimi ve dinsel ritüellere hazırlık eğitimi alırdı.
Kanıt: Diodoros Siculus ve Strabon yazı metinlerinde Aiolis kentlerinin geleneksel aile yapılarına dair aktarımlarda bulunur. Antik gelenekte evlilik öncesi kızlar Aphrodite veya Hera tapınaklarında adak sunar, ritüel temizliği yaparlardı. Aliağa- Myrina’ da gelin adaylarının mezarlarına konulan Eros figürinleri ve evlilik testisi formunda pişmiş toprak kaplar bu sosyo-din eğitiminin ve geçiş ritüellerinin belgeleridir.
5- Denizcilik eğitimi:
Çandarlı Körfezinin yapısı gereği denizcilik, kurumsal bir okuldan çok, pratik ustalık-çıraklık yöntemiyle aktarılmıştır. Pitane ve Elaia antik limanları doğrudan açık denize baktığı için; seyrüsefer, rüzgar okuma, kürek çekme, gemi marangozluğu, çocuklukta, babadan- oğula, ustadan-çırağa gençlerle sürdürülmüştür.
Belge: Strabon (geogrophika 8. kitap)
Elaia’nın, Attaloslar (Bergama Krallık hanedanlığı) döneminde kraliyet donanmasının askeri üssü ve tersanesi olduğunu yazar. Pitane’nin ise 2 limana sahip olduğunu, deniz ticaretinde uzmanlaştığını belirtir. Bu liman kentsel dokusu genç nüfusun kürekçilik ve deniz navigasyonu alanında doğal uygulamalı eğitimden geçtiğini doğrular.
6- Çiftçilik eğitimi:
Bakırçay/ Gediz arasındaki verimli ovalarda zeytincilik, bağcılık ve tahıl üretimine dayalı tarımsal faaliyetler yapılmıştır.
Çiftçilik eğitiminde toprak işleme, aşı yapma, zeytin presleme ve mevsimsel takvim takibi esasına dayanıyordu.
Kanıt: Kyme doğumlu olan antik dönemin en büyük ozanlarından Hesiodos’un ” işler ve günler” adlı eserinde, bölgenin tarım takvimini, ekim-biçim tekniklerini ve çiftçilik esaslarını kaleme almıştır.
Haftaya, çiftçilik bölümü devam edecek ve sizleri Aliağa’nın en yaşlı canlısıyla tanıştıracağım…
