“Perşembenin gelişi, çarşambadan belli olur.” Özdeyişi ile; ilgiliysen, çevrene egemensen, ister doğa, ister toplum, ister ekonomi alanında olsun, kazandığın değer yargılarıyla, ön alman, öne çıkman, yaşama sarılmanı kolaylaştırır. Yolun ve yönün genişler.
Şanlıurfa-Göbeklitepe, arkeolojik bilgileri 5000-6000 yıl geriye götürdü.
Aliağa’nın kuzey sınırında, Bergama-Zeytindağ Mahallesi var. Çanakkale-İzmir Karayolu, Zeytindağ’ın Kazıkbağları yerleşiminin içinden geçiyor. Kazıkbağları, Aliağa’ya 22km. uzaklıkta ve Elaia antik kenti burada.
Elaia, zeytin bölgesi anlamında.Aliağa’nın kuzey sınırına çok yakın.(1km.) Aliağa’ya bağlı, Aşağışakran Hisarlık Mevkiinde 2 adet 1000 yaşından yaşlı zeytin ağacı var. Sakar Tepenin altında yörede çıban ılıcası denen yapı bulunuyor. Ilıca, İncirlik 1, İncirlik 2, Demirkent, Ahmet Dağı, Sakar Tepesi, Elaia antik kenti ve Aliağa İlçe sınırı içinde.
2007 yılı yaz aylarında, Yenişakran-Demirkent’de bulunan Seç Tepesinden Çandarlı Körfezini seyrediyordum. Seç Tepesinde, Elaia antik dönem yöneticilerinden olduğu düşünülen anıt mezar var. Aliağa Ekspres gazetesindeki köşemde, “altınlar nerede ?” başlıklı yazımı yazdım.
M. Ö. 281-131 yılları arasında hüküm süren Bergama Kralının, ordusu için Elaia kenti yönetiminden asker istemesi. Elaia kent yöneticisinin, kentin girişine “altın tak” kurdurması, kralı 3 gün ağırlaması ve kralın asker almaktan vaz geçmesini anlattım.
Altın madeni olmayan yönetimin, “altın tak” kuracak kadar zenginliğinin nereden geldiğini kendime ve ilgilenenlere sorgulatmaktı.
2025 Aralık ayında;(18 yıl sonra) facebook arkadaşım Türk Öğer Koç’un Elaia antik kent araştırmaları zenginliğin kaynaklarını belirledi.
1-Pitane(Çandarlı) etkisi: M.Ö. 8-4 yy. lar arasında bölgenin ihracat limanı. Elaia’da üretilen; şarap-zeytin-zeytinyağı-tuz ve seramik üretiminin Pitane ile ticari bağların güçlendirilerek değerlendirilmesi. Bergama ve Soma arasında taşımacılık yapılması.
Elaia Limanı, bu yıllarda açık körfez, basit iskeleler düzeyinde, karada yerleşimin güçlendirilme aşamasında.
2- Asklepion (Bergama) etkisi:
M.Ö. 3-2yy. da “sağlık turizmi” kutsal yolu. Hasta ön hazırlık üssü. Çiftlik evleri konaklamalı geliştirildi.
Zeytine ek, yulaf ve haşhaş üretimi başladı.
Elaia Limanı: Kapalı liman, mendirek, tersane eklentileriyle güçlendi.
Bir tane değil, 3-4 tane daha “altın tak” yapabilecek birikim sağlanmış olmalı…
