DNA, RNA ve protein gibi yaşamın en temel yapı taşlarını sıfırdan tasarlayabilen bu sistemler, bilim dünyasında çığır açıcı fırsatlar sunarken, aynı zamanda ciddi biyogüvenlik risklerini de beraberinde getiriyor.

Eskiden yalnızca yüksek düzeyde uzmanlık gerektiren sentetik molekül tasarımı, artık açık kaynaklı yapay zeka yazılımları sayesinde nispeten deneyimsiz kişiler tarafından bile yapılabiliyor.

Bu durum yaratıcılığı ve yeni tedavilerin geliştirilmesini hızlandırabilir. Ancak aynı teknoloji, yeni toksinler ya da tehlikeli biyolojik maddeler üretmek için de kötüye kullanılabilir.

2024’te yayımlanan dikkat çekici bir makalede, biyogüvenliğin önemine vurgu yapan iki isim yer aldı: Washington Üniversitesi’nden, protein yapılarını tahmin eden RoseTTAFold yapay zekasıyla Nobel Ödülü kazanan David Baker ve genetik mühendisliği alanının öncülerinden Harvard Üniversitesi profesörü George Church.

İki bilim insanı, yapay zeka ile tasarlanan her yeni proteinin genetik dizisine bir tür “barkod” yerleştirilmesini önerdi. Bu sayede moleküllerin kaynağının geriye dönük olarak izlenebilmesi ve denetlenmesi amaçlanıyor.

Ancak araştırmalar bunun tek başına yeterli olmadığını gösteriyor.

Microsoft tarafından yapılan bir çalışma, yapay zeka tarafından üretilen genetik dizilerin, DNA sentezleyen şirketlerin kullandığı güvenlik tarama yazılımlarını sıklıkla aşabildiğini ortaya koyuyor.

Yani yapay zekanın ürettiği “yabancı” DNA dizileri, mevcut sistemleri şaşırtabiliyor; daha önce “güvenli” olarak etiketlenmiş genetik parçalar içerdiğinde, nihai ürün tehlikeli olsa bile radardan kaçabiliyor.

Yapay zeka artık yalnızca proteinleri değil; DNA, RNA, hatta hücre ve doku düzeyinde biyolojik yapıları da tasarlamayı öğreniyor. RFdiffusion2 ve PocketGen gibi gelişmiş modeller, atomik hassasiyetle belirli biyolojik etkiler yaratacak proteinler tasarlayabiliyor.

Özellikle RNA alanında üretken yapay zeka büyük umut vadediyor. DNA’nın aksine RNA tedavileri
genetik kodu kalıcı olarak değiştirmiyor, bu da onları daha güvenli ve esnek bir seçenek hâline getiriyor. Ancak RNA’nın karmaşık üç boyutlu yapısı, geleneksel yazılımlarla tasarımı zorlaştırıyor. Araştırmacılara göre üretken yapay zeka bu karmaşıklığı çözmek için biçilmiş kaftan.

Ne var ki aynı araçlar, kötü niyetli kişilerin elinde tehlikeli biyolojik maddeler üretmek için de kullanılabilir. SingularityHub’a göre, yapılan bazı deneylerde, toksik ve hastalık yapıcı proteinlerden oluşan veri setleriyle test edilen birçok yapay zeka modeli, hem zehirli özelliklerini koruyan hem de güvenlik yazılımlarını aşabilen yeni proteinler üretti.

GÜVENLİK SINIRLARINI YÜZDE 70 AŞABİLİYOR…

Bir başka çalışmada, SafeProtein adlı bir yöntemle ileri düzey protein tasarım modellerinin güvenlik sınırlarını yüzde 70 oranında aşabildiği gösteriliyor. GeneBreaker adlı bir çerçeve geliştiren bir grup araştırmacı, özenle hazırlanmış komutlarla yapay zekadan HIV benzeri virüs dizilerine yakın DNA ve RNA çıktıları alınabildiğini ortaya koyuyor.

Hatta ilaç keşfi için geliştirilen yapay zeka araçlarının bile karanlık yöne çevrilebildiği biliniyor. Bir vakada, antiviral molekül bulmak üzere eğitilmiş bir model, birkaç saat içinde bilinen bir sinir toksinini “potansiyel ilaç adayı” olarak önermişti.

Uzmanlara göre bu, güvenlik önlemleri olmadığında, iyi niyetle geliştirilen yapay zeka modellerinin bile çok hızlı şekilde toksin tasarlamak için kötüye kullanılabileceğini gösteriyor.

TEK BİR ÇÖZÜM YOK…

Uzmanlara göre çözüm, tek bir güvenlik önleminde yatmıyor. Biyoloji için üretken yapay zekanın güvenli hâle getirilmesinin “çok katmanlı bir savunma sistemi” gerektirdiği vurgulanıyor.

Bu kapsamda Birleşik Krallık, DNA ve RNA sentezi yapan firmalara müşteri doğrulaması ve riskli diziler için daha sıkı tarama çağrısı yapan yeni rehberler yayımladı. ABD de benzer düzenlemeleri hayata geçirerek biyogüvenliği Yapay Zeka Eylem Planı’na dahil etti.

Biyoloji alanında yapay zeka geliştiren büyük teknoloji şirketleri de denetime açık olduklarını belirtiyor. Bazıları, insanlara yönelik tehlikeli olabilecek viral dizileri eğitim verilerinden tamamen çıkarmayı taahhüt ederken, bazıları da yeni tasarımlar için sıkı tarama sistemleri kurduğunu açıklıyor.

Ancak bazı uzmanlara göre bu önlemler parçalı ve yetersiz kalabilir…

Kaynak: NTV

Bu post “PROTEİN VE “DNA” TASARLAYABİLEN TEHLİKELİ YAPAY VİRÜSLERDEN NASIL KORUNACAĞIZ?… Aşağıdaki Sitede Yayınlanmıştır. Kuzey Ege Haber. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Helsinki Üniversitesi, Åbo Akademi Üniversitesi ve Huazhong Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’ndeki araştırmacılar, yeni bir kanser karşıtı nano ilaç geliştirmeyi başardılar.

Eksozomlar; protein ve RNA dâhil olmak üzere çeşitli moleküler bileşenler içerir. Araştırmacılar, bunları kanser karşıtı ilaçlar üretebilmek için birbiriyle harmanladı. Yeni eksozom bazlı nano ilaçlar, tümörlerin içine nüfuz ederek onları yavaşça yok ediyor.

“Bu araştırma, hücre bazlı nano ilaçların önemini vurguluyor”

Helsinki Üniversitesi Sağlık Fakültesi Profesörü Hélder A. Santos, “Bu araştırmamız, hücre bazlı nano ilaçların ne kadar önemli olduğunu bizlere gösteriyor” açıklamasını yaptı. Nano partikül bazlı ilaç dağıtım sistemleri, kanser tedavilerinde iyileştirici etkilerini göstermiş ve çoğunlukla başarılı olmuştur.

Tümörleri hedef almalarını artırabilmek için nano partiküller; genellikle antikorlar, peptitler veya başka biyomoleküller ile birlikte işlevsel hâle getirilir.

Hedeflenen kanser kemoterapisi için geliştirilen eksozom kaplı bu nano ilaçlar, kansere karşı olacak ilaçları da içerisinde barındırabilecek. Santos, “Bu eksozom biyomimetrik nano parçacıklar, kansere karşı duracak ilaçları da içerisinde barındırarak kansere karşı yüksek etki yaratabilir” açıklamasını yaptı..

Kaynak-Webtekno

Bu post BU İLAÇ, TÜMÖRÜ YOK EDİP, KANSER TEDAVİSİNDE ÇIĞIR AÇACAK! Aşağıdaki Sitede Yayınlanmıştır. Kuzey Ege Haber. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Yukarıdaki görsel için bir nebula yorumunda bulunabilirsiniz. Aslında görselin ne olduğu çok daha şaşırtıcı. Görsel, bir hücreye ait ve parlayan bölümler, hücre içindeki DNA ve RNA’nın yerini gösteriyor.

MIT’de biyoloji ve tıp alanında çalışmalar yürüten, Broad Institute’te doktorasını tamamlamış olan ve çalışmadaki baş araştırmacı Joshua Weinstein: “DNA mikroskopisi, bir örnekten hem 3 boyutlu hem de genetik bilgi toplanmasını ve hücrelerin görselleştirilmesini sağlayan tamamen yeni bir teknik” şeklinde bir açıklamada bulundu.

Bu teknik, bilim insanlarının nükleotidlerin (DNA’nın 2 sarmalındaki, RNA’nın ise tek sarmalındaki genetik kod) sıralamalarını tam olarak görmelerini sağlıyor. Weinstain: “Bu teknik, bizim genetik olarak özgün olan kanser, bağışıklık sistemi veya bağırsak hücreleri gibi yapılarının nasıl olduğunu, onların birbirleriyle nasıl etkileştiğini ve hücrelerin, çok hücreli formlara nasıl dönüştüklerini görmemizi sağlayacak.” dedi.

Geçmiş yıllarda bilim insanları, doku örneklerinden moleküler veri toplanmasını sağlayan on binlerce araç geliştirdiler ancak elde edilen bu verilerin hücre içindeki genetik materyalin nerede olduğunu ve nasıl dizildiğini görmelerini sağlayan 3 boyutlu verilerle birleştirilmesi, çok maliyetliydi ve karmaşık makineler gerektiriyordu.

Araştırmacılar, geliştirilen bu yeni tekniğin süreci çok daha kolay hâle getireceğini söylediler. Bu teknik, her biri 30 nükleotid uzunluğunda olan özelleştirilmiş DNA dizilimlerinden oluşan küçük etiketlerden faydalanıyor.

Bu etiketler, hücredeki her DNA ve RNA’ya bağlanıyor ve ardından etiketler, hücre içinde on binlerce olana kadar kopyalanıyor. Bu kopyalar, birbirleriyle etkileşip birleştikçe farklı DNA etiketleri oluşturuyor.

Araştırmacılar, oluşturulan DNA etiketleri arasındaki etkileşimin tekniğin çalışmasının ana sebebi olduğunu söylüyorlar. Bilim insanları, etiketlenmiş molekülleri topladıktan ve onları sıraladıktan sonra, bir bilgisayar algoritması etiketlerin hücredeki orijinal yerlerini bulabiliyor ve numunenin renklendirilmiş bir resmini ortaya çıkarıyor.

Araştırma, bilim insanlarının farklı hastalıkların daha iyi anlamasına yardımcı olabilir. Örneğin araştırma, bir numunedeki kanser hücrelerinin yerinin haritasını çıkarabiliyor. DNA’lardaki bu sentetik etiketler, tümör hücrelerindeki reseptör ve moleküllerin yerini bulmaya da yardımcı olabiliyor.

Weinstein, “Biz, DNA’yı matematiksel olarak ışık mikrospokisindeki fotonlara benzer şekilde kullandık” diyor ve ekliyor: “Bu teknik, bizim biyolojiyi hücresel olarak görselleştirmemizi ve onu insan gözüyle görünenden çok daha farklı bir şekilde görmemizi sağlayacak..”

Kaynak-Webtekno

Bu post YENİ DNA MİKROSKOPU, ÇOK İLGİNÇ GÖRÜNTÜLER YAKALADI! Aşağıdaki Sitede Yayınlanmıştır. Kuzey Ege Haber. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.