Her gezegenin çekim gücü kütlesine, yoğunluğuna ve büyüklüğüne göre zıplama yüksekliğimiz değişiyor. Gezegenler arası zıplama turuna çıkıyoruz.

Önce Dünya’yla başlayalım. Dünya’da ortalama olarak 50 cm kadar yükseğe zıplayabiliriz. Yer çekimi ivmesi burada 9,8 m/s² yani kuvvetli bir çekimle yeryüzüne geri çekiliriz.

Fakat bu kuvvet, başka gezegenlerde bizimle aynı etkiyi göstermiyor. Mars’ta, Ay’da ya da Jüpiter’de durum tamamen farklı!

Ay’da uçmaya hazır mısınız?…

Ay yüzeyinde zıpladığınızda, Dünya’dakinden altı kat daha yükseğe çıkabilirsiniz. Ay’daki yer çekimi ivmesi yaklaşık 1,62 m/s², bu da 3,6 metreye kadar yükselmenize olanak tanıyor. Apollo astronotlarının Ay’da âdeta dans eder gibi görünmesinin sebebi de bu düşük çekim gücüydü.

Mars’ta zıplamak da fena olmazdı.

Mars, Dünya’nın yer çekiminin yaklaşık üçte birine sahip. (3,71 m/s²) Bu, 1,5 metreye kadar yükseğe zıplayabileceğiniz anlamına geliyor.

Kızıl Gezegen’de, Dünya’dakinden biraz daha yükseğe çıkabilir ama Ay’daki gibi “uçma” hissine kapılmazsınız. Mars yüzeyindeki ağırlığınız da Dünya’dakinden daha düşük olacağı için orada hareket etmek daha kolay olurdu.

Ancak bir de Jüpiter var ki orada zıplamak neredeyse imkânsız! Dev gaz gezegen Jüpiter’in yer çekimi ivmesi 24,79 m/s² ile Dünya’nın iki katından fazla.

Burada zıplamaya çalışsanız bile en fazla 20 santim yükselebilirsiniz. Yani Jüpiter’de ağırlığınızın altında ezilir, yere bağlı kalırsınız.

Satürn, Uranüs ve Neptün’de durum nasıl olurdu?
Satürn, Uranüs ve Neptün de Jüpiter gibi dev gaz gezegenler ve güçlü yer çekimlerine sahip. Satürn’de zıplamanız Jüpiter’deki kadar sınırlı olmasa da en fazla 50-60 cm kadar yükselebilirsiniz.

Uranüs ve Neptün’de biraz daha rahat bir zıplayış yaparak yarım metre kadar yükselmek mümkün olabilir…

Kaynaklar: Cosmos : Uzayın İnfografik Kitabı, Space, Sky at Night Magazine

Bu post Diğer Gezegenlerde ve Ay’da Zıplasak Ne Kadar Yükseliriz?… Aşağıdaki Sitede Yayınlanmıştır. Kuzey Ege Haber. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Bu sorunun cevabı, gezegenlerin oluşumuyla ilgili.

Yani Dünya, aslında Satürn, Uranüs ya da Jüpiter gibi oluşmadı. Peki farkları neydi?

Halkaları olan dört gezegenin de aslında ortak bir noktası var.

Hepsi de dev gaz gezegenleri olup büyük kütleçekim alanlarına sahipler. Bu güçlü çekim, çevrelerindeki asteroitleri, kuyrukluyıldızları ve uzay kayalarını kendilerine çekiyor, çoğu zaman bu cisimler parçalanarak gezegenlerinin etrafında halkalar oluşturuyor.

Dünya ise daha farklı bir yapıda. Bizim gezegenimiz, gaz devi gezegenlerden çok daha küçük ve taşlı bir gezegen olarak daha az kütleçekim etkisine sahip. Ayrıca Dünya’nın sadece bir uydusu var. Ay ile aramızdaki mesafe, Ay’ın parçalanıp etrafımızda halkalar oluşturacak kadar yakına gelmesini engelliyor.

Ay, yörüngesinde dönerken büyük bir çarpma olmadığı sürece, Dünya etrafında böyle bir halka yapısının oluşması pek mümkün görünmüyor.

Ancak bu, hiç olmayacağı anlamına da gelmiyor. Eğer çok büyük bir gök cismi Ay’a çarpıp onu parçalayabilseydi belki de Dünya çevresinde geçici halkalar oluşabilirdi. Bu halkaların ise ne kadar orada kalacağı ve nasıl bir yapıya sahip olacağı cevabını maalesef veremiyoruz.

Gezegenlerin Güneş’e olan uzaklıkları da bu noktada önemli bir etmen oluyor. Satürn, Güneş’e 1,4 milyar kilometre uzaklıkta. Bu mesafe, Satürn’ün buzdan oluşan halkalarının erimeden korunmasına yardımcı oluyor. Fakat Dünya, Güneş’e çok daha yakın olduğu için herhangi bir buz halkası zamanla eriyebilirdi.

Sonuç olarak Dünya’nın neden halkaları olmadığı, gezegenin büyüklüğü, Ay’ın bize yakınlığı ve Güneş’e olan mesafemizden kaynaklanıyor. Diğer gezegenler, içinde bulundurdukları koşullar sayesinde halkalarını muhafaza edebiliyor…

Webtekno

Kaynaklar: Science Focus, Universe Today

Bu post Dünya, Neden Diğer Bazı Gezegenlerde Olduğu Gibi Bir Halkaya Sahip Değil?… Aşağıdaki Sitede Yayınlanmıştır. Kuzey Ege Haber. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Yayımlanan yeni bir araştırma, dev gezegenlerin oluşumuna dair oldukça önemli bir konuyu aydınlattı ve uzun yıllardır ‘dev gezegenler nasıl oluşur?’ sorusuna verilen cevabı bir kez daha ortaya koydu. Üstelik yapılan gözlem, tarihte bir ilk olma özelliğini de taşıyor.

Önce bahsi geçen gezegen oluşumunun detaylarına göz atalım;

Monoceros adıyla da bilinen Tekboynuz takımyıldızında bulunan V960 Mon isimli genç bir yıldız, uzun yıllardır araştırma ekipleri tarafından gözlemleniyordu. Elde edilen veriler, gezegenlerin oluşumuna yönelik daha yeni bir teori diyebileceğimiz disk kararsızlığı modeline yönelik önemli kanıtlar sundu.

Gezegenlerin nasıl oluştuğuna yönelik açıklamayı bilim insanları ‘Çekirdek Toplanması’ ve ‘Disk Karasızlığı’ modelleri ile yapıyor. Ancak genellikle öne çıkan model olan çekirdek toplanması, Jüpiter gibi gaz devi gezegenlerin oluşumunu tam olarak açıklayamıyor. Bu noktada ise devreye disk kararsızlığı modeli giriyor.

Fakat disk kararsızlığı modeline yönelik yeterli gözlemin olmayışı, bu modeli son yıllarda geri plana itmişti. V960 Mon’un gözlemlerinden elde edilen veriler ise tarihte ilk kez gezegen ölçeklerinde meydana gelen disk kararsızlığının kanıtı olarak sunuldu.

Peki disk kararsızlığı tam olarak ne ve dev gezegenlerin oluşumunu nasıl açıklıyor?…

Basitçe anlatmak gerekirse disk kararsızlığı modelinde toz ve gaz kümeleri zaman içerisinde bir araya gelerek daha büyük, kimi durumlarda gezegenimizin birkaç katı büyüklüğünde kümeler oluşturuyorlar. Bu süreç çekirdek toplanması modelinden çok daha hızlı meydana gelir ve bu da hızla yok olan hafif gazları yakalayabilmelerine olanak tanır.

V960 Mon’da da gözlemlenen tam olarak buydu. V960 Mon’un çevresindeki diskte oluşan sarmal kollarda, her biri Dünya’nın birkaç katı büyüklüğünde kümeler bulundu. Bu kümelerin oluşacak gaz devi gezegenlerin oluşumunun erken aşamaları olduğu düşünülüyor.

Gözlemevleri ve dev teleskoplar ile genç yıldızların incelenmesinin ilerleyen süreçte disk kararsızlığı modeline dair daha fazla veri sunacağı düşünülüyor…

Bu post Bin Işık Yılı Uzaklıkta Dev Bir Gezegenin Oluşumu Gözlemlendi… Aşağıdaki Sitede Yayınlanmıştır. Kuzey Ege Haber. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Örneğin Kepler görevinden elde edilen veriler, gazdan oluşan büyük öte gezegenlerin yıldızlarının çok yakınında yörüngede dönerek 727 santigrat dereceyi aşan sıcaklıklara ulaştığını gösterdi. Bu gezegenler “sıcak” veya “aşırı sıcak” Jüpiterler olarak adlandırıldı ve bunların çoğu Neptün ile Dünya arasında boyutlara sahip olsa da bileşimleri hakkında pek bir şey bilmiyoruz.

Peki sıcak, gaz halindeki gezegenler yıldızlarına bu kadar yakın bir yerde nasıl oluşup var olabilirler? Burada ne tür aşırı fiziksel süreçler gerçekleşiyor? Bu soruların yanıtları, öte gezegenler ve Güneş Sistemi gezegenlerini anlamamızda büyük bir etkiye sahip. The Astrophysical Journal Letters’da yayımlanan son çalışmada gezegen oluşumu ve evrim bulmacasına bir parça daha eklendi.

Sıcak Jüpiterler aslında aşırı fiziksel ve kimyasal süreçlere açılan bir penceredir. Bunları incelemek, kimyasal ve termal süreçler, atmosferik dinamikler ve bulut oluşumu hakkındaki anlayışımızı büyük ölçüde geliştirebilir.

Hâlâ gezegenlerin nasıl oluştuğunu ve su gibi elementlerin kendi Güneş sistemimize nasıl iletildiğini açıklamaya çalışıyoruz. Bunu anlamak için öte gezegenlerin atmosferlerini gözlemleyerek kimyasal bileşimleri hakkında daha fazla şey öğrenmemiz gerekiyor.

Atmosferleri gözlemlemek..

Öte gezegen atmosferlerini incelemek için iki ana yöntem vardır. ‘Geçiş’ yönteminde, yıldızının önünden geçerken öte gezegenin atmosferinden süzülen yıldız ışığını yakalayabilir ve orada bulunan herhangi bir kimyasal elementin parmak izlerini ortaya çıkarabiliriz.

Bir gezegeni araştırmanın diğer yöntemi ise yıldızının arkasından geçtiği ‘tutulma’ sırasındadır. Gezegenler ayrıca ışığın küçük bir kısmını yayar ve yansıtır, böylece gezegenin gizlendiği ve görünür olduğu anlarda toplam ışıktaki küçük değişiklikleri karşılaştırarak gezegenden gelen ışığı çıkarabiliriz.

Her iki gözlem türü de farklı dalga boylarında veya renklerde gerçekleştirilir ve kimyasal elementler ve bileşikler çok özel dalga boylarında emilip yayıldığından, gezegenin atmosferinin bileşimini anlamlandıracak bir spektrum üretilebilir.

Kelt-9b’nin sırları..

Çalışma kapsamında araştırmacılar, bu gezegenin tutulma spektrumunu elde etmek için Hubble Uzay Teleskobu tarafından kaydedilen görüntüleri kullandı. Yapılan incelemeler sonucunda bol miktarda metale rastlandı. Bu keşif ilginçtir zira daha önce bu moleküllerin bu kadar aşırı sıcaklıklarda bulunamayacağı düşünülüyordu.

Kelt-9b, etrafında döndüğü yıldızından gelen güçlü kütleçekim kuvvetine maruz kalıyor; bu da ‘kütleçekim kilidi’ olarak bilinen ve gezegenin aynı yüzünün sürekli olarak yıldıza dönük kalmasına neden olan bir duruma yol açıyor. Dolayısıyla gezegenin gündüz ve gece tarafları arasında güçlü sıcaklık farkları bulunuyor.

Araştırmacılar, tutulma gözlemleriyle daha sıcak olan tarafı araştırırken, gözlemlenen moleküllerin aslında yıldıza dönük olmayan daha soğuk bölgelerden veya gezegenin iç kısmının daha derinlerinden dinamik süreçlerle sürüklenebileceğini öne sürdü. Bu gözlemler, uç koşullara sahip bu dünyaların atmosferlerinin çok az anlaşılan karmaşık süreçler tarafından yönetildiği gösteriyor.

Kelt-9b’yi ilginç kılan bir diğer yanıysa yaklaşık 80 derecelik eğimli yörüngesi. Bu, olası çarpışmalarla dolu şiddetli bir geçmişe işaret ediyor ve aslında bu sınıfta yer alan birçok gezegende de görülüyor. Araştırmacılar, bu gezegenin ana yıldızından uzakta oluşmuş olabileceğini ve çarpışmaların yıldıza doğru göç ederken meydana gelmiş olabileceğini düşünüyor. Bu, büyük yıldızların gezegenlerine doğru göç ederken gazlı ve katı materyalleri yakalayan önyıldız disklerde, ana yıldızlarından uzakta oluşma eğiliminde oldukları teorisini destekliyor.

Gelecek görevler..

Hubble Uzay Teleskobu gibi gözlemevleri, dış gezegen atmosferlerini incelemek için tasarlanmamıştır. Bu noktada James Webb Uzay Teleskobu ve Ariel görevi gibi yeni nesil uzay teleskopları, özellikle dış gezegen atmosferlerinin titiz bir şekilde gözlemlenmesi için özel olarak tasarlanmış gelişmiş yeteneklere ve araçlara sahip olacak.

Sıcak Jüpiter gezegen sınıfın ortaya attığı birçok temel soruyu yanıtlamamıza izin verecek bu teleskoplar, ayrıca küçük dünyaların atmosferlerini de inceleyecek. Özellikle 2029 yılında fırlatılması beklenen Ariel, ötegezegen bilimindeki en temel soruların bazılarının üstesinden gelmek için yaklaşık 1000 ötegezegen gözlemleyecek.

Ariel aynı zamanda bu dünyaların atmosferine ayrıntılı olarak bakan ilk uzay görevi olacak. Nihayetinde bize bu dış gezegenlerin nelerden ve nasıl oluştuğunu, nasıl evrimleştiğini anlatabilir..

Bu post BAZI GEZEGENLER GÜNEŞLERİNDEN NASIL DAHA SICAK OLABİLİYOR?.. Aşağıdaki Sitede Yayınlanmıştır. Kuzey Ege Haber. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.