Ya da bir eşiniz dostunuz ‘Ekonomi kötü diyoruz ama herkes sokaklarda valla, herkesin de altında bir araba’ gibi bazı yorumlar yapmıştır… Hatta belki şöyle bir etrafa bakıp içinizden utana sıkıla bu düşünceye hak veresiniz de gelmiş olabilir. Peki hakikaten, bu nasıl oluyor? Neden her şey durmadan pahalanırken ve ekonomimiz sıkıntılı bir dönemden geçerken sürekli tüketmeye, bir şeyler satın almaya devam ediyoruz?

Detaysız, kısa, basit: ne oldu da ‘ekonomi kötü’ demeye başladık?…

Son birkaç yılda arka arkaya yaşanan pek çok gelişme, dünya genelinde ekonomik çalkantılar yaşanmasına neden oldu. Pandemi, kripto paraların ve madenciliğin yarattığı etkiler, çip krizi, enerji krizi derken arka arkaya gelen bunca olay dünya genelinde pek çok ekonomiyi etkiledi.

Ayrıca hem ülkemizde hem de yine dünya genelinde yaşanan politik gerilimler de ekonomiler üzerinde olumsuz etkiler yarattı. Türkiye de ne yazık ki iç-dış siyaset dinamikleri ve bunların yanında yukarıda saydığımız pek çok durumdan etkilenerek ekonomik olarak zorlu bir döneme girdi.

En azından bakkala uğrayan, hiçbir şey almasa bir şişe kolayla yanına makarna alan gençlerden pazarda yemeklik arayanlara, okul ihtiyaçları için çıkılan alışverişlerden evine eşya bakanlara kadar istisnasız herkes, günün her anında bu etkileri hissetmeye başladı. Çünkü Türk lirasının değeri düştü, enflasyon yükseldi, hayat pahalanmaya başladı…

Tüm bunlara rağmen tüketimin ve satın alma davranışının çılgın gibi artmasının hem ekonomik hem psikolojik nedenleri var;

Psikolojik nedenlere geçmeden önce, bir uzmanın açıklamaları üzerinden ekonomik nedenlerine göz atalım. İktisatçı Mahfi Eğilmez, veriler bu kadar kötü görünürken piyasanın nasıl hâlâ canlı kalabildiğini birkaç madde ile açıklamış. Bu açıklamaları kısaca özetleyelim;

İlk ve en kritik ekonomik gerekçe enflasyonun etkilerinden kaçabilme kaygısı. Türk lirasının değeri dolar, euro gibi para birimleri karşısında değer kaybetmeye devam ediyor. Bu da pek çok ürünün zamlanmasına yol açıyor ve enflasyonun da artacağına yönelik bir beklenti yaratıyor. Doğal olarak, ‘her şey daha da pahalanmadan alalım’ mantığı ile herkes eksiklerini kapatmaya, eskilerini yenilemeye hatta ‘stok yapmaya’ başlıyor.

”Negatif reel faiz izleniminin yarattığı tüketim artışı”. Bu maddeyi Eğilmez şöyle açıklıyor; Sokakta kimse açıklanan enflasyon oranlarına inanmıyor ve daha fazla olduğunu düşünüyorlar. Böyle olunca da inandıkları enflasyon oranına göre hareket ediyor ve bankaların mevduata verdiği ve açıklanan enflasyon oranlarına göre düzenlenen faizleri düşük buluyorlar.

Bu da zihinlerinde oluşan negatif reel faizli yatırım araçlarına yatırmak yerine paralarını gayrimenkul, otomobil, diğer mal ve hizmetlere ya da döviz veya altın alımına yatırmalarına neden oluyor. Yani kısaca parayı TL olarak tutmak yerine harcayıp eve ya da arabaya çevirmek tercih edilen bir ‘yatırım’ aracına dönüşüyor.

Eğilmez’in dikkat çektiği bir diğer nokta kayıt dışı kazançların durum üzerindeki etkisi. 2021 yılı verilerine göre Türkiye’nin kayıt dışı ekonomisi GSYH’nin kabaca üçte biri oranında ve bu da yılda 250 milyar dolar gibi bir rakama denk geliyor. Burada bir parantez açıp GSYH’yi de kısaca tanımlamak gerekirse; belirli bir zaman aralığında üretilen tüm nihai ürünlerin, piyasa değerindeki ekonomik ölçüsü diyebiliriz.

İşte bu ölçüye dahil olmayan miktarın bir kısmı vergi dışı kalmış kazançlardan bir kısmı da ‘kara para’ denilen yasa dışı gelirlerden oluşuyor. Eğilmez’in açıklamalarına göre bu türden paralar ‘kolay harcanıyor’ ve bu paraları ‘aklayarak’ ekonomiye sokmanın en basit yolu lüks otomobiller, evler almak; lüks tüketim harcamaları yapmak… Bu da haliyle ülkede artan tüketimi ve harcamaları etkileyerek ‘piyasaya hareket katıyor’.

Piyasadaki hareketin bir diğer nedeni ise yabancıların ülkeye getirdiği ve dolaşıma soktuğu döviz olarak açıklanıyor. Turist olarak gelip ‘çarşıyı pazarı hareketlendirenlerin’ yanında aynı zamanda Rusya, Ukrayna, İran, Irak gibi pek çok ülkeden Türkiye’de gayrimenkul yatırımları da artmış durumda. Bu da özellikle gayrimenkul piyasasındaki hareketi önemli oranda etkiliyor.

Ülkemizde gerçekleştirilen köprü, otoyol, havalimanı, kent hastanesi gibi büyük yatırımların yarattığı borç yükünün yanında bir de istihdam kısmı var. Buralarda sağlanan istihdam da piyasayı hareketlendiren harcamalar olarak ülke ekonomisine geri dönüyor.

Son olarak pandemi etkisi ile gayrimenkul, otomobil gibi alanlara yapılan harcamalarda artış olduğu düşünülüyor. Borca girip araba alan, evini satıp bahçelisini alan insanlar piyasanın hareketlenmesini sağlıyor.
İşin bir de psikoloji yönü var;

Ekonomide yaşanan negatif yönde değişimler toplumların psikolojisini etkiliyor. Bu da satın alma davranışında değişikliklere sebep oluyor. Sürekli yaşanan fiyat artışı, yükselen enflasyon ve hayat pahalılığı, hepimize ‘şimdi alamazsam bir daha hiç alamam’ gibi bir algı olarak geri dönüyor. Eksik kalma, yoksullaşma ve ihtiyaçlarımızı karşılayamayacak hale gelmeye yönelik dev kaygımız kedi mamasından cep telefonuna her şeyi bir an önce almak istememizle sonuçlanıyor.

Diğer taraftan ise alışverişin psikoloji üzerindeki etkisi var. Yürütülen pek çok anket ve araştırma, alışveriş yapmanın psikolojiyi pozitif etkilediğine işaret ediyor. Bu pozitif etki, ‘O kadar da yoksullaşmadım, bir akşam çıkıp eğlenebilirim’ ‘Kendime borç harç da olsa hala bir telefon alabiliyorum’ gibi cümlelerle açıklanabilecek bir rahatlama etkisiyle birleşiyor ve ortaya durmadan bir şeyler almaya devam eden ancak giderek yoksullaşan bireyler çıkıyor…

Hepimizde benzer bir durum yaşanmıştır; pahalı algımız çoktan değişti bile. İlk birkaç hafta, ay şaşırmış olsak da artık bir yoğurt bir ekmek bir de içeceğe 50 60 lira verip marketten çıkmaya çok da şaşırmıyoruz. iPhone 14 her ne kadar çok pahalı olsa da ‘pahalı oluşu’ bizi şaşırtmıyor. Çünkü diyoruz e bunun kur farkı var, vergisi var… Bu kabulleniş, herhangi bir tüketim ürününe ya da teknolojik bir ürüne para verirken ‘acımamamız’ olarak geri dönüyor. ‘E iyi’ diyoruz. ”Böyle bir ekonomide 10 bin TL’den aşağıya telefon bulamayız zaten…”

Bir de pazarlama taktiklerinin ekonomik kaygılar sebebiyle bizi daha fazla etkilediği gerçeği var. Zaten tasarrufa odaklanmışken ‘Hemen alın, %40 tasarruf edin’ gibi cümleler ya da düzenlenen ‘kısa süreli kampanyalar’ bizi daha fazla etkiliyor. Zaten tamamen psikolojimizi ve zihnimizi etkileyip satın alma davranışını tamamlatmak niyetinde olan bu ‘kampanyalar’, hassaslaşmış psikolojimizi kolayca etkiliyor ve görevini başarıyla tamamlıyor…

Bu post Her Şeyin Fiyatı Bu Kadar Artmışken Neden Ha Bire Bir Şeyler Satın Almaya Devam Ediyoruz?… Aşağıdaki Sitede Yayınlanmıştır. Kuzey Ege Haber. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

EN KÖTÜ 5’İNCİYİZ..

25 Mart-3 Nisan arasında 27 ülkede toplam 19 bin kişi ile görüşülerek yapılan araştırmada Türkiye bu sonuçla, Arjantin, Peru, Japonya ve Kolombiya’dan sonra halkı en çok ekonominin kötü olduğunu düşünen 5’inci ülke durumunda. Global ortalamada insanların yüzde 35’i ülkelerinin ekonomisinin iyi durumda olduğunu söylerken, Türkiye’de bu oran sadece yüzde 18. Örneğin Türkiye’yi kıskandığı iddia edilen Almanya’da halkın yüzde 54’ü ülkelerinde ekonominin iyi durumda olduğunu belirtiyor.

Sözcü Gazetesi’nden Özlem Ermiş Beyhan’ın haberine göre; araştırmada “Size göre ülkeniz doğru yöne mi yanlış yöne mi ilerliyor?” sorusuna global ortalamada insanların yüzde 63’ü “Yanlış yöne gidiyoruz” diye yanıt verdi. Türkiye’de ise bu oran çok daha yüksek. Araştırmaya Türkiye’den katılımcıların verdiği yanıtlara göre halkın yüzde 78’i ülkenin yanlış yöne gittiğini düşünüyor. Bu oranla 27 ülke içinde vatandaşlarının gidilen yönü en az desteklediği Peru, Arjantin ve Kolombiya’dan sonra 4’üncü ülkeyiz.

En büyük dert enflasyon ve yoksulluk…

Araştırma Türk halkının en büyük derdinin enflasyon ve yoksulluk olduğunu ortaya koyuyor. Türkiye vatandaşlarının yüzde 58’i Nisan 2022 tarihli araştırmada “En önemli endişeniz nedir” sorusuna “Enflasyon” yanıtı verdi. Bu oranla Türkiye Arjantin’den sonra ikinci en çok enflasyon endişesi yaşanan ülke.

Türkiye vatandaşlarının yüzde 39’u da en önemli endişe olarak “Yoksulluk ve gelir dağılımı eşitsizliği”ni işaret etti. Bu yaşamsal kaygılardan sıra kalmayınca, iklim krizine dair endişede Türkiye yüzde 8 ile en düşük seviyelerden birinde kaldı…

Bu post VATANDAŞIN YÜZDE 82’Sİ EKONOMİ “KÖTÜ” DİYOR… Aşağıdaki Sitede Yayınlanmıştır. Kuzey Ege Haber. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

Vatandaşın sözlerini duyarak arkasını dönen Süleyman Bülbül, çiftçiyle sohbet etti. Bilal Erdoğan, “Bir cıvatayı 75 kuruşa alıyordum, 7 lira oldu. AK Parti’ye oy verdim. Ekonomik durumu beğenmiyorum. Nefret ediyorum. Pişmanım. Kaydım bile var ama pişmanım. Bir depo kaç paraya doluyor bugün? Bin 200 liraya doluyor bugün. AK Parti’ye oy verdiğime pişmanım. Hayatta oy vermem” diye konuştu.

Bülbül ise “AK Parti’ye oy vermiş, AK Parti üyesi çiftçi kardeşim ekonomiden dert yanıyor. Artık AK Parti’ye oy vermeyeceğini söylüyor, ‘Pişmanım’ diyor. İşte vatandaşın durumu bu” dedi.

“SAYIYLA ALABİLİYORUZ..”

Pazar alışverişinden dönen bir vatandaş da Bülbül’e, “Sayıyla alabiliyoruz. Emekçiyiz, ırgatız. Onların sarayda işleri iyi. Bu işleri takip edin Sayın Vekilim” diye konuştu.

Terzi Suat Meral ise “Eski bayramları arıyoruz. 3-4 sene önce paça yaptırmak için bile sıraya koyuyorduk insanları. Bugün, geleni hemen yapıyoruz. İş yok. Geçen sene yaptığımız işin yüzde 20’sini yapıyoruz” dedi.

“MAALESEF EKONOMİ KÖTÜ..”

Karacasu Şoförler ve Otomobilciler Odası’nı da ziyaret eden Bülbül’ü, burada oda başkanı Adnan Tuncer ve yönetim kurulu üyeleri karşıladı. Tuncer, “Hepimizin bildiği gibi mazot bizim için olmazsa olmaz. Mazotsuz hareket etme şansımız yok. Öğrenci servislerimiz olsun, işçi taşıyan arkadaşlarımız olsun, Karacasu Birlik şoförlerimiz olsun para kazanmıyorlar şu an. Ama bırakıp gidemiyorlar da. Çok zor durumdayız. Servis şoförlerimize yılbaşından önce bin 500-2 bin lira gibi mazot farkı verdiler. Bu da kesinlikle yeterli değil. Yılbaşından sonra bir daha vereceklermiş ama ne kadar faydalı olacak bilmiyoruz. Siz yetkili yerlerdesiniz, her zaman dile getiriyorsunuz ama bizim en büyük sıkıntımız bu. Akaryakıt istasyonlarımızla konuşup az da olsa indirim talebinde bulunacağız. Maalesef ekonomi kötü” diye konuştu.

Adnan Tuncer, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Büyükşehir Belediyemiz, sağ olsun ruhsat, vize ücretleri ve garaj paralarında indirime gitti. Allah razı olsun. Özlem Çerçioğlu Başkanımıza da teşekkür ediyoruz. İyi bir indirim yaptı. Bunun yanında buraya gelip giden sarı otobüsler var. Bu konuda bize yardımcı olabilir mi? Günde dokuz sefer yapıyorlar. Bunda biraz azaltma yapılsa, bize bu konuda yardımcı olunursa seviniriz. Altı sefere düşse mesela bizim için güzel olur.”

Mazot konusunda ticari akaryakıt uygulamasına geçilmesi gerektiğini belirten Süleyman Bülbül ise “Emeklilere verilen ikramiyenin arttırılmasını istedik, AKP ve MHP oylarıyla reddedildi. Bin 100 lira parayı bin 200 lira yapsak dahi toplamda 25 milyar maliyet çıkıyor. Devlette 25 milyar para kalmamış. Ama o uçulmayan havaalanlarına, geçilmeyen köprülere daha geçenlerde 40 milyar lira para verdiler. Demek ki bu bir tercih sorunu. Şoförün yanında, emeklinin yanında, çalışanın yanında bir devlet yönetimi yok” dedi.

“ESNAF KREDİSİNİ ÖDEMEKTE ZORLANIYOR..”

Daha sonra Esnaf Sanatkarlar Kredi Kefalet Kooperatifi’ne geçen Bülbül’ü burada oda başkanı Recep Karataş ve başkan yardımcısı İbrahim İren karşıladı. Başkan Karataş, “Esnaf kredisini ödemekte zorlanıyor. Minibüs esnafımız da aynı. Kredilerin dönüşünde sıkıntılar var. Dertliyiz. Bizden alan üye kredisini ödemezse devletin bana ayırdığı limit de düşüyor. Böyle olunca ödemekte zorluk çekmeyen insanların çekeceği kredi de otomatik olarak azalıyor” diye konuştu. Karataş, “Karacasu-Nazilli arası bizim uyguladığımız tarife 20 lira. Sarı otobüsler 14 lira. Bu da bizi olumsuz etkiliyor” dedi.

Karacasu Ziraat Odası ziyaretinde ise Başkan Vekili İbrahim İren, “Girdi maliyetleri düşük olsa para kazanacağız ama yüksek olunca etkileniyoruz” diye konuştu.

Esnaf Odası’nda CHP heyetini Başkan Sefa Töz ve Başkan Yardımcısı Tayfun Karaoğlan karşıladı. Başkan Sefa Töz de “Elektrik, BAĞ-KUR, sigorta hepsi sıkıntı. En az iş yapan berberin bile 500 lira elektrik faturası geliyor. Ayrıca mevcut kredileri faizsiz bir şekilde yapılandırmak gerekiyor. Borçla borç ödemek esnafın belini büküyor” dedi.

Süleyman Bülbül, ziyaretlerinin yaptığı değerlendirmede şunları söyledi:

“ÇİFTÇİNİN MALİYETİ YÜZDE 300-400 ARTTI..”

“Türkiye bir yangın yeri haline geldi. Tencerede yangın var. Vatandaşın cebi yanıyor. Vatandaşın evi yanıyor. Türkiye’deki ekonomik yangın her yeri sarmış. Esnafı dolaştık, odaları dolaştık, çiftçilerimizi dolaştık. Bu yangın devam ediyor. Bu yangının söndürülmesi lazım. Vatandaşın alım gücü yok. Hayat pahalılığı zirvede. Bir az önce bir baklavacıya girdik. Geçen sene 28 liraya aldıkları cevizin 115 lira olduğunu söyledi. Merdiven altı, içinde ne olduğu bilinmeyen baklavaların ortaya çıktığını söylüyor.

İçinde malzeme olmayan baklavalar, içinde peynir olmayan tostlar satılmaya başlanmış. İşsizlik insanlarımızı bitirmiş. Bir esnafımız dedi ki ‘Bu asgari ücret 2 bin 800 lirada kalsaydı daha iyiydi. Bu zamlar olmasa daha iyiydi’ dedi. Bu zamlardan sonra alım gücünün iyice düştüğünü söylüyor. Vatandaş perişan. Çiftçiler girdi maliyetlerinin yüzde 300-400 arttığını söylüyor. Bir zirai ilaç bayini ziyaret ettim, buranın sahibi, ‘Geçen sene şeker gübresini 80 liraya satıyordum, şu anda 400 lira oldu. Veresiyeyi kaldırdık. Sattığımızı yerine koyamıyoruz’ dedi.

“REÇETE BELLİ: DEĞİŞİM..”

Bir başka boya satan esnafımız, ‘Ürünlerimi peşin satmak zorundayım. Sattığımı yerine koyamıyorum’ diyor. Çiftçi gübre kullanamıyor. Geçen yıl kullandığı gübrenin dörtte birini kullanmış. Zirai ilaç kullanamıyor. Fiyatlar uçmuş gitmiş. Esnaf perişan, çiftçi perişan. Emekliler yolda soruyor, ‘İkramiyelere neden zam yapılmadı’ diye. Bunu bakana sormak lazım. 25 milyarı TL’yi bulamıyorsanız, 13 milyon emeklinin ikramiyesine zam yapamıyorsanız orada oturmayın, terk edin gidin.

Esnaf dükkanlarında vatandaş elektriğini yakamıyor. Bir terzi, ‘Elektrik kullanmak lüks oldu, işimizi yapamıyoruz’ diyor. Vatandaş yanıyor, esnaf yanıyor, ülke yanıyor. Bunun reçetesi belli. Bu işin reçetesi, uzlaşma kültüründe, şiddet dili olmayan, denge denetlemenin ve hesap verilebilir bir Türkiye’nin yaşandığı demokratik parlamenter sistem.

Türkiye’nin normalleşmesi lazım. Türkiye normalleşecek ve ekonomik güven endeksi 100’ün üzerine çıkacak. Bunun için de değişim lazım. Bu değişimin anahtarı da CHP’nin lokomotif olduğu Millet İttifakı…”

Bu post “AK PARTİYE OY VERDİM, NEFRET EDİYORUM, PİŞMANIM…” Aşağıdaki Sitede Yayınlanmıştır. Kuzey Ege Haber. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.

2021 yılının başı ile yılın son aylarında ekonominin geleceğine ilişkin beklentilerdeki değişim raporun öne çıkan sonuçları arasında yer aldı.

EKONOMİ KÖTÜ DİYENLERİN ORANI YÜZDE 10 ARTTI..

Rapordaki verilere göre, ekonominin bugününü kötü/çok kötü olarak değerlendirenler 2021 yılında öne çıktı.

Bu oran Ocak 2021’de %68 iken sene sonunda döviz krizinin de baş göstermesi ile birlikte %79 seviyesine çıktı.

AKP VE MHP’LİLERİN BÜYÜK KISMI EKONOMİNİN KÖTÜ OLDUĞUNU DÜŞÜNÜYOR..

Yıl boyunca ‘Bugün itibariyle ekonominin nasıl olduğunu düşünüyorsunuz?’ sorusuna verilen yanıtlarda yılın son aylarda büyük bir değişim kaydetti.

Özellikle AKP ve MHP’li seçmenlerin Ekim-Kasım ve Aralık aylarında ekonominin kötü gittiğine yönelik yanıtları artmış durumda.

AKP seçmenlerinin yaklaşık yüzde 42’si Ocak ayında ekonominin kötü gittiğini söylerken; Aralık ayında bu oran yüzde 60’a yaklaştı.

UMUTSUZLUK ARTIYOR..

Yine rapor verilerine göre, yıl boyunca ”Önümüzdeki bir sene içerisinde ekonominin nasıl olacağını düşünüyorsunuz?” sorusuna verilen yanıtlar, Aralık ayına geldiğinde döviz krizi ile birlikte değişti.

Şubat ayında ‘çok daha kötü, çok kötü’ yanıtı yüzde 43’e kadar gerilirken; Aralık ayına geldiğimizde bu oran yüzde 54’e ulaşmış durumda.

YURTTAŞLARIN YÜZDE 73’Ü FİYATLARIN ARTACAĞINI DÜŞÜNÜYOR..

”Önümüzdeki 3 ay içerisinde gıda fiyatlarının nasıl değişeceğini
düşünüyorsunuz?” sorusuna Aralık ayında cevap verenlerin yüzde 73’ü gıda fiyatlarının artacağını düşünüyor.

AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın TL mevduat düzenlemesi ile gıda fiyatlarının düşeceği yönündeki açıklamalarına rağmen yanıt veren sadece yüzde 9’u gıda fiyatlarının ucuzlayacağını düşünüyor.

AKP’Lİ SEÇMENLERİN YÜZDE 36’SI GIDA FİYATI ARTIŞLARINI EKONOMİ YÖNETİMİNE BAĞLIYOR..

Gıda fiyatlarındaki artışında CHP, HDP, İYİ Parti ve MHP seçmeninin çoğunluğu sorunun ekonomi yönetiminde olduğunu düşünüyor.

AKP seçmeninin %27 si ve MHP seçmeninin %17 si, fiyat artışlarının sebebinin zincir marketlerin belirledikleri fiyatlar olduğunu düşünüyor..

Bu post AKP VE MHP’LİLERİN YÜZDE 60’I EKONOMİ KÖTÜ, YÜZDE 73’Ü İSE FİYATLAR DAHA ARTACAK DİYOR… Aşağıdaki Sitede Yayınlanmıştır. Kuzey Ege Haber. Yazının Kaynağı Bu Sitedir.