Silivri’de kaleme alınan bir kitap; askerlik yemini, hukuk devleti, Cumhuriyet değerleri ve toplumsal vicdan üzerine yeniden düşünmeye çağırıyor.
Bazı kitaplar yalnızca bir insanın yaşadıklarını anlatmaz; aynı zamanda bir dönemin ruhuna, hukuk anlayışına ve toplumsal vicdanına da ayna tutar. Emekli Albay Orkun Özeller’in Omurga adlı kitabı, bu açıdan üzerinde durulmayı hak eden bir tanıklık eseri. Özeller, iki ay süren tutukluluk sürecini, Silivri Cezaevi’ndeki gözlemlerini ve Türkiye’nin yakın dönem siyasi gelişmelerine ilişkin değerlendirmelerini aktarırken kitabının merkezine tek bir kavramı yerleştiriyor: İlke sahibi olmak ve gerektiğinde bu ilkelerin arkasında durabilmek.
Özeller’in anlatısı, 1989 yılında Kara Harp Okulu’na girişi ve 30 Ağustos 1993’te teğmen rütbesiyle mezuniyetiyle başlıyor. Kendi mezuniyet dönemindeki askerlik heyecanını, 2024 yılında teğmenlerin kılıç çatıp “Mustafa Kemal’in Askerleriyiz” demelerinin ardından yaşanan ihraç tartışmalarıyla karşılaştırıyor. Özel Kuvvetler’deki görev yıllarını, terörle mücadele deneyimlerini, ABD tarafından verilen madalyayı iade etmesini ve İncirlik Üssü’nde yabancı askerlerin hareketlerine karşı gösterdiği tutumu anlatırken askerlik mesleğinin yalnızca bir rütbe ve üniformadan ibaret olmadığını hatırlatıyor.
Mahkeme savunmasında da dile getirdiği üzere, makam ve rütbelerin ötesinde vatan ve millet sevgisini ön planda tutan bir duruş sergiliyor. Kitabın başlığına da anlam kazandıran şu cümle, anlatının temel düşüncesini özetliyor: “Bir üniforma çıkar, bir yemin kalır.”
Kitabın önemli bölümlerinden birini yargı süreci ve tutukluluk öncesinde yaşananlar oluşturuyor. Özeller, henüz ifade vermeden tutuklanacağını öngörerek kamuoyuna iletilmek üzere hazırladığı mesajı eşine teslim ettiğini anlatıyor. Ardından Ordu Adliyesi önünde yaşananları aktarıyor. O gün adliye önünde CHP, İYİ Parti ve Zafer Partisi temsilcilerinin yanı sıra AKP ve MHP seçmenlerinin de bulunması dikkat çekici. Bu tablo, siyasi farklılıkların ötesinde ortak hukuk ve adalet beklentisinin toplumun farklı kesimlerinde karşılık bulabileceğini gösteriyor. Çünkü adalet talebi, herhangi bir siyasi partinin tekelinde olamayacak kadar temel bir yurttaşlık hakkıdır.
Avukatı Doğukan Kozan’ın kitapta aktarılan yetkisizlik itirazları, UYAP kısıtlamaları ve “Sipariş Ceza Hâkimliği” eleştirileri ise yargı sürecine ilişkin ciddi soru işaretlerini gündeme getiriyor. Bunlar, Özeller ve avukatının hukuki sürece yönelik itirazları olarak değerlendirilirken aynı zamanda yargı bağımsızlığı ve adil yargılanma ilkelerinin önemini yeniden hatırlatıyor. Bir hukuk devletinde asıl güvence, kişinin kim olduğundan veya hangi düşünceyi savunduğundan bağımsız olarak herkesin adil yargılanma hakkına sahip olmasıdır.
Silivri günleri, Omurga’da yalnızca bir mahpusluk hikâyesi olarak değil, insanın zor koşullar karşısında kendisini ve inançlarını koruma mücadelesi olarak anlatılıyor. Özeller, iki ay süren tutukluluğuna rağmen ruhunun özgür kaldığını vurguluyor. Dokuz metrekarelik avluda su şişeleri ve süpürge saplarından yararlanarak spor yapması, fiziksel koşulların düşünsel direncini kırmasına izin vermediğinin bir göstergesi. Kumpas davalarıyla tanınan Avukat Serdar Öztürk ile görüşmesinden güç alarak cezaevindeki haklarının peşine düşmesi ve içerideyken de suç duyurularıyla hukuk yollarını zorlaması, hak arama mücadelesinin kitaptaki önemli duraklarından birini oluşturuyor.
Kitabın en çarpıcı anlarından biri ise nakil sırasında yaşanıyor. Kendisine bir bardak çayın dahi çok görüldüğü yolculukta, dışarıdaki rütbeli bir personelin gözleri dolarak verdiği asker selamını kelepçeli elleriyle karşılaması, Özeller’in hafızasında gurur ve hüznün iç içe geçtiği bir an olarak yer ediyor. Hücresinde Türk bayrağı ve Atatürk posteri eşliğinde 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nı kutlaması da Cumhuriyet değerlerine bağlılığının zor koşullarda dahi sürdüğünü gösteriyor.
Özeller, cezaevi koşullarını anlatmakla yetinmiyor; ceza infaz sistemini de sorguluyor. Suçlunun kendisiyle yüzleşmesi, psikolojik destek mekanizmalarının güçlendirilmesi ve tahliye sonrasında yeniden suça yönelmenin önlenmesi gerektiğine dikkat çekiyor. Ona göre en büyük tehlikelerden biri, yurttaşın devlete ve adalet mekanizmasına duyduğu güveni kaybetmesi. Bu değerlendirme, kitabın kişisel tanıklığın ötesine geçerek toplumsal bir tartışmaya açıldığı noktalardan biri.
Eserin siyasi ağırlık merkezinde ise Özeller’in Türkiye’nin yakın dönem politikalarına yönelik eleştirileri bulunuyor. Yazar, 2013 yılında terör örgütünün bitme noktasına geldiğini düşündüğünü belirterek bugünkü “Terörsüz Türkiye” sürecini ve MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin değişen söylemlerini sorguluyor. Bu sürece yönelik itirazlarını, Türkiye’nin terörle mücadele geçmişi ve milli güvenlik anlayışı üzerinden temellendiriyor.
Kitapta bu süreci Büyük Orta Doğu Projesi (BOP) ve Siyonizm’in bölgesel hedefleriyle ilişkilendiren değerlendirmelere de yer veriliyor. Bu bölüm, okuru yazarın görüşlerini sorgulamaya ve Türkiye’nin yakın dönem politikalarını farklı yönleriyle değerlendirmeye davet ediyor.
Özeller, örgüt elebaşının video mesajlarıyla sürece ilişkin açıklamalar yapabilmesine tepki gösterirken kendisinin de kamuoyuna seslenebilmek ve TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş ile görüşebilmek amacıyla yaptığı başvuruları kitabına taşıyor. İktidar politikalarına yönelik eleştirilerinin yanı sıra muhalefetin tutumunu da sorguluyor. Toplumun siyasi parti aidiyetlerine göre değil; ahlak, dürüstlük, vatanseverlik ve ortak değerler üzerinden değerlendirme yapması gerektiğini savunuyor.
Özeller, satır aralarında Atatürk’ün Liderlik Sırları gibi eserlerden aldığı notlara ve okuma tavsiyelerine de yer vererek dört duvar arasını bir düşünce ve öğrenme alanına dönüştürüyor. “Hayat doktrinden üstündür, kanunları koyan da değiştiren de cemiyettir” düşüncesini hatırlatırken Mustafa Kemal Paşa’yı Atatürk yapan gücün Türk ulusu olduğunu vurguluyor.
Bu noktada okurun zihninde önemli bir soru beliriyor: Ortak değerlere ve Cumhuriyet’in kazanımlarına yönelik tehditler karşısında toplum olarak neden daha kararlı ve ilkeli bir duruş sergileyemiyoruz?
Kitap, zorbalık ve haksızlık karşısında geri adım atmamayı, vatan sevgisiyle beslenen cesaretin önemini hatırlatırken okurunu da kendi vicdanıyla yüzleşmeye davet ediyor.
Omurga, her değerlendirmesine katılmanın gerekmediği, ancak anlattığı tanıklık ve ortaya koyduğu sorular bakımından üzerinde durulmayı hak eden bir kitap. Okurunu yalnızca bir tutukluluk hikâyesine değil; askerlik, hukuk, siyaset, Cumhuriyet ve vicdan kavramları üzerine düşünmeye çağırıyor.
Çünkü üniforma çıkarılabilir, rütbe geride bırakılabilir. Ancak insanın ilkeleriyle kurduğu bağ, asıl sınavını çoğu zaman en zor günlerde verir.
Orkun Özeller’in Omurga ile anlatmaya çalıştığı da tam olarak bu: Bir insanın gerçek duruşunu belirleyen, taşıdığı üniforma değil, inandığı değerlerin arkasında ne kadar durabildiğidir…




